سنڌ جي مصروف گهٽين ۽ چانهه جي هوٽلن تي ويهي جڏهن اسان ايران ۽ اسرائيل جي وچ ۾ هلندڙ تازي ميزائل ۽ ڊرون لڙائيءَ تي بحث ڪندا آهيون، تڏهن شايد اسان کي اها خبر ناهي هوندي ته اهي ڌماڪا رڳو پري جي ڳالهه ناهن. اڄ جڏهن وچ اوڀر ۾ لڳل هيءَ باهه هر لمحي وڌي رهي آهي، تڏهن اهو سمجهڻ ضروري آهي ته ايران پنهنجو دفاع ڪيئن ڪري ٿو. سنڌ، پنهنجي جاگرافيائي حيثيت سبب، انهن عالمي لهرن کان ڪڏهن به الڳ ناهي رهي جتي وڏيون طاقتون پنهنجا حساب ڪتاب برابر ڪرڻ لاءِ مختلف گروهن کي استعمال ڪنديون آهن. اڄوڪو سوال هي آهي ته: جيڪڏهن ايران پنهنجي سرحدن کان پري وڙهڻ کي پنهنجو بچاءُ سمجهي ٿو، ته ان مان پيدا ٿيندڙ علائقائي ورهاست سنڌ جهڙن پرامن خطن تي ڪهڙا بار وجهي ٿي؟
تاريخي تجزيو: ”انقلاب جو واڌارو“ ۽ اڳواٽ دفاع جو نظريو
جان غزوينيان پنهنجي ڪتاب ۾ ٻڌائي ٿو ته ايران 1980ع واري ڏهاڪي ۾ عراق سان ٿيندڙ جنگ دوران سکيو ته هن وٽ امريڪا يا اسرائيل جهڙي جديد فوجي طاقت ناهي. ان لڙائيءَ ۾ ايران جو لکين رپين جو مالي ۽ تمام گهڻو جاني نقصان ٿيو هو. ان تجربي کانپوءِ ايران پنهنجي بچاءُ لاءِ هڪ نئون رستو ڳوليو، جنهن کي ”اڳواٽ دفاع“ (Forward Defense) چيو وڃي ٿو. ان جو مقصد هو ته دشمن سان پنهنجي گهر ۾ وڙهڻ بدران هن سان خطي جي ٻين حصن ۾ وڙهيو وڃي ته جيئن ايران جي سرزمين محفوظ رهي.
1983ع ۾ بيروت ۾ امريڪي فوجي مرڪز تي ٿيندڙ بم ڌماڪو ان حڪمت عملي جي پهرين وڏي ڪاميابي هئي، جنهن ذريعي ايران امريڪا کي لبنان مان نڪرڻ تي مجبور ڪيو. ان کانپوءِ 2003ع ۾ جڏهن امريڪا عراق تي چڙهائي ڪئي، تڏهن ايران پنهنجي مذهبي ۽ سياسي اثر کي اهڙي طرح استعمال ڪيو جو امريڪا عراق ۽ افغانستان جي دلدل ۾ اهڙو ڦاسايو جو ايران تي سڌو حملو ڪرڻ امريڪا لاءِ رڳو هڪ خواب بڻجي ويو. ايران ثابت ڪري ڏيکاريو ته هو پنهنجي ڪمزور فوج جي باوجود رڳو ان ڪري بچيل آهي، جو هن لبنان جي حزب الله ۽ فلسطين جي حماس جهڙن گروهن کي پنهنجو بچاءُ بڻايو آهي.
اسرائيل-امريڪا-ايران ٽڪراءُ: ”مزاحمتي بلاڪ“ کي ٽوڙڻ جي ڪوشش
اسرائيل ايران جي هن نيٽ ورڪ کي پنهنجي چوڌاري هڪ خطرناڪ گهيرو سمجهي ٿو. امريڪا جي ”مڪسيمم پريشر“ پاليسيءَ جو اصل مقصد به اهو ئي هو ته ايران کي مالي طور ايترو ڪمزور ڪجي جو هو انهن گروهن جي مدد نه ڪري سگهي. 2020ع ۾ جنرل قاسم سليماني جي قتل جو مقصد به هن سڄي دفاعي ڍال کي ڪيرائڻ هو. پر نتيجي ۾ ايران جو اثر گهٽجڻ بدران وڌيڪ پڪو ٿي ويو.
اڄوڪي امريڪي پاليسي اها آهي ته خطي کي ننڍن ننڍن ٽڪرن ۾ ورهائي ايران جي اثر کي محدود رکيو وڃي. ان سان ڪنهن به اهڙي طاقت جو جنم نٿو ٿي سگهي جيڪا امريڪي يا اسرائيلي بالادستي کي علائقائي طور چيلنج ڪري سگهي. پر هيءَ پاليسي پوري وچ اوڀر کي بدامنيءَ جي ور چاڙهي رهي آهي.
[هتان کان اڳتي مضمون صرف پريميم ميمبرن لاءِ آهي]
جيڪڏهن هي مضمون اوهان لاءِ علمي، فڪري يا عملي طور ڪنهن به ريت فائديمند ثابت ٿيو آهي، ته مهرباني ڪري سبسڪرائب ڪريو ۽ ان کي ٻين سان به شيئر ڪريو ته جيئن سوچ ۽ سچائيءَ جو هي سفر وڌيڪ ماڻهن تائين پهچي سگهي.
