منهنجي سامهون ’ميرپورخاص گزيٽ‘ جي جولاءِ 1940ع جي هڪ پراڻي اشاعت جو ٽڪرو رکيل آهي. اخبار جي مکيه خبر جو عنوان آهي: ”سنڌ ۾ رشوت خوري“. ان خبر ۾ تفصيل سان ڄاڻايل آهي ته ڪيئن وزير پنهنجن ”پسنديده“ ڪامورن کان غيرقانوني ڪم وٺن ٿا ۽ ڪيئن آفيسر مٿين عهدن تي پهچڻ لاءِ رشوت جو سهارو وٺن ٿا. اها 80 سال پراڻي تحرير ان عام خيال کي رد ڪري ٿي ته ڪرپشن ڪو نئون الميو آهي يا ان جي شروعات سنڌ جي بمبئي پريزيڊنسي کان ڌار ٿيڻ کانپوءِ ٿي. حقيقت اها آهي ته اسان جنهن سياسي ۽ انتظامي بيماريءَ ۾ ڦاٿل آهيون، اها سڌي طرح انگريز راڄ جي پيداوار آهي.
جاگيرون، لقب ۽ وفاداريون
برطانوي دور ۾ راشي سرشتي کي باقاعده هڪ اداري جو روپ ڏنو ويو. مقامي اشرافيا، وڏيرن ۽ بااثر ماڻهن جي سياسي وفاداري خريد ڪرڻ لاءِ کين جاگيرون ۽ لقب ڏنا ويا. رياست جي وسيلن کي عوام جي ڀلائيءَ بدران فرمانبرداري حاصل ڪرڻ جو اوزار بڻايو ويو. ڪرپشن ڪا لڪيل چوري نه هئي، پر اها انتظام هلائڻ جو هڪ تسليم ٿيل نوآبادياتي طريقو هو، جنهن جو بنياد عوام جي وسيلن جي ڦرلٽ تي رکيل هو.