ٿاليءَ کان پري، ثقافت جي ڳولا: مرطبق جو جادو
کاڌو رڳو شڪم پروريءَ جو نالو ناهي، پر انساني تاريخ، ذوق ۽ نفاست جو بي بها ڏيئو آهي.
منهنجي ڪئميرا جي لينس مان جڏهن ڪنهن پرڏيهي شهر جي گهٽيءَ مان طعام جي ڏيک واري تصوير نڪري سوشل ميڊيا جي ديوار تي پهچي ٿي، ته ڪجهه ڏسندڙ ان کي ڪنهن تعيش، ڏيکاءُ يا اميراڻي زندگيءَ جو مظهر سمجهي ويهندا آهن. پر انسان جي اها پراڻي عادت آهي ته هو ظاهر کي ڏسي باطن جو اندازو لڳائيندو آهي. حقيقت هيءَ آهي ته کاڌو بنيادي شڪم پروريءَ جي اڻٽر ضرورت کان گهڻو اڳتي، انساني نفسيات، نفاست ۽ تهذيبي تخليق جو هڪ جاندار آئينو آهي. مان پنهنجي پرائيويٽ زندگيءَ ۽ مزاج ۾ هڪ سخت سادو سبزي خور آهيان. مان اهي سڀ کاڌا پاڻ ناهيان کائيندو جنهن جون تصويرون شايع ڪندو آهيان، نه ئي اهي سڀ منهنجي دسترخوان جي زينت هوندا آهن. مان جڏهن ڪنهن نئين سرزمين تي قدم ركان ٿو، ته اتي جا مقامي ذائقا منهنجي لاءِ رڳو غذا ناهن هوندا، پر اهي ان سماج جي اجتماعي شعور ۽ زندگيءَ جي جماليات جو پتو ڏيندا آهن.
فن، نفاست ۽ ماليت جو غلط مغالطو
ڏکڻ اوڀر ايشيا جي ملڪن، جهڙوڪ ملائیشیا ۽ انڊونيشيا، جي گهٽين مان گذرندي توهان کي اها حقيقت چٽي نظر ايندي ته اتي کاڌو تيار ڪرڻ ۽ ان کي پيش ڪرڻ پئسن جي ڪثرت جو محتاج ناهي. پٿرن جي رستي تي بيٺل ڪنهن عام ريڙهي واري جي هٿن ۾ به اهڙي ڪاريگري ۽ صفائي هوندي آهي جو مانيءَ جي هڪ عام ٿالي به ڪنهن شاهي ضيافت واري حرمت حاصل ڪري وٺندي آهي. اسان وٽ، يعني سنڌ ۽ باقي پاڪستان ۾، خوراڪ کي گهڻو ڪري هڪ حياتياتي ضرورت، يعني رڳو پيٽ ڀرڻ جو وسيلو سمجهيو ويندو آهي. اسان وٽ نفاست يا ذوق کي اميرن جي گهرن يا وڏن مهانگن هوٽلن جي ملڪيت سمجهڻ جو هڪ غلط رويو قائم ٿي چڪو آهي.
جڏهن مان ملائیشیا جي پنھنجي ڳوٺاڻي شهر ملاڪا جي گھٽين مان لنگهندو آھيان، ته اتي مون جھڙي سبزي خور ماڻهوءَ لاءِ مقامي انداز وارو 'مرطبق' (Murtabak) ڳولهڻ انتهائي ڏکيو هوندو آهي. ملاڪا جي انهن گهٽين ۾ مرطبق گهڻو ڪري آنن ۽ گوشت سان ڀريل ملندو هو، جنهن ڪري منهنجي ترجيح لاءِ اتي رستا لڳ ڀڳ بند ھوندا آھن. پر جڏهن مان ھن دفعي انڊونيشيا پهتس، ته اتي منهنجي حيرت ۽ خوشيءَ جي حد نه رهي جڏهن مون کي گهٽيءَ جي هڪ دڪان تان خاص سبزي خورن وارو مرطبق ملي ويو. مون بغير ڪنهن دير جي ان جو آرڊر ڏنو ۽ ان کي پرکي ڏٺو.
پاڪستاني روپين جي معيار ۾ ان جي قيمت مس ٻه سؤ روپيا هئي. پر جنهن نفاست، توجهه ۽ ڪاريگريءَ سان اهو تيار ڪيو ويو هو، اهو ڪنهن شاهي ضيافت جي ڏيک کان گھٽ نه هو. اتي قيمت پئسن جي نه، پر کاڌي کي اهتمام سان سجائڻ واري ان فن جي هئي جنهن اتي جي گهٽين کي به هڪ يادگار تهذيبي موڙ بڻائي ڇڏيو آهي.
