سنڌ جي ڪنهن به اوطاق، چانهه جي هوٽل يا علمي ڪچهريءَ ۾ ويهي ڏسو، توهان کي هڪ خيال بار بار ٻڌڻ لاءِ ملندو: ”جاپاني ڪي الڳ مٽيءَ جا جڙيل آهن، سندن ذهن جينياتي طور تي ڪراماتي آهن.“ اسان سندن ٺاهيل بلٽ ٽرينن، مائڪرو چپس ۽ اڻٿڪ محنت کي ڏسي پنهنجي ذهني پسماندگيءَ تي ٿڌا ساهه کڻندا آهيون. پر انساني جسمانيات هڪ بي رحم سچائي بيان ڪري ٿي. دنيا جي عظيم ترين جاپاني ڪاريگر جي کوپڙيءَ ۾ به بلڪل ساڳيو ئي ٽن پائونڊن جو اهو ماس رکيل آهي، جيڪو توهان جي ۽ منهنجي ذهن ۾ ڌڙڪي رهيو آهي. فرق ڪنهن خدائي ڏات يا جينياتي لاٽريءَ جو ناهي، پر سکيا جي ان خاموش ’سرشتي‘ (Operating System) جو آهي، جنهن کي هنن گذريل 400 سالن جي ارتقا ۾ پختو ڪيو آهي. سوئيشيرو هنڊا (Soichiro Honda) هڪ غريب لوهار جو پٽ هو. 15 سالن جي ڄمار ۾ اسڪول ڇڏي انجڻ ٺاهڻ واري دڪان تي شاگرد بيٺو. نه ڪا وڏي ڊگري، نه ڪي سياسي واسطا. پر اڄ ان ئي ماڻهوءَ جي نالي واري گاڏي شايد توهان جي گهٽيءَ ۾ به بيٺي هجي. هن ڪو جادو نه ڪيو، پر هڪ طئي ٿيل سرشتي جي پيروي ڪئي. اسان وٽ نوجوان ڪجهه نئون سکڻ بدران انٽرنيٽ تي ترغيب ڏياريندڙ (Motivational) وڊيوز ڏسي جذبن جي عارضي لهر تي ڀاڙين ٿا. اها سکيا ناهي، اها صرف ذهني تفريح آهي، جنهن ۾ اسان جو پنهنجي مهارت وارو سفر برف وانگر ڄميل رهي ٿو. جاپاني جذبن جو انتظار ناهن ڪندا، اهي پنجن مرحلن تي بيٺل هڪ بي رحم ذهني پورهيي مان گذرن ٿا.
