ذميواريءَ کان فرار

هيءُ مضمون انساني ذهن جي انهن نفسياتي فريبن جي سمجهاڻي ڏئي ٿو، جيڪي ظالم کي به پنهنجي نظر ۾ معصوم بڻائين ٿا۔

سنڌ جي ڪنهن ڇوليون ھڻدڙ، زندگي بخشيندڙ درياءَ جو تصور ڪريو، جنهن جي وهڪري تي هڪ وڏو ڊيم يا بئراج اڏيو پيو وڃي. ان عظيم الشان منصوبي ۾ هزارين ماڻهو پنهنجو ڪردار ادا ڪري رهيا آهن. هڪ پورهيت تيز اس ۾ پگهر ڳاڙيندي سيمنٽ جو گهاريو اوتي رهيو آهي، هڪ انجنيئر ايئرڪنڊيشنڊ ڪمري ۾ ويهي نقشي تي ليڪون ڇڪي رهيو آهي، ۽ ڪنهن پرانهين شهر ۾ ويٺل ڪو وزير ان منصوبي جي فائيل تي صحيح ڪري رهيو آهي. ڪجهه سالن کانپوءِ اهو ڊيم مڪمل ٿي وڃي ٿو. ان جو نتيجو ڇا ٿو نڪري؟ ان درياءَ جي هيٺئين وهڪري تي آباد مهاڻن جو هڪ قديم ڳوٺ پاڻيءَ ڦڙي لاءِ سڪي وڃي ٿو. ٻيڙيون سڪل زمين تي ڦاٽي پون ٿيون، مڇيون مري وڃن ٿيون، فصل سڙي خاڪ ٿي وڃن ٿا ۽ بک وگهي معصوم ٻارڙا سڏڪي سڏڪي ساهه ڏين ٿا. هڪ پورو ڳوٺ موت جي ننڊ سمهي پوي ٿو.

پر هتي هڪ انتهائي اهم سوال پيدا ٿئي ٿو: ان ڳوٺ جو قاتل ڪير آهي؟

جيڪڏهن اوهان پورهيت کان پڇندؤ ته هو چوندو، ”مان ته رڳو پنهنجي روزاني جي مزدوري ڪمائڻ لاءِ سيمنٽ اوتي رهيو هئس، منهنجو ان ڳوٺ جي تباهيءَ سان ڪهڙو واسطو؟“ انجنيئر چوندو، ”مان ته صرف ڏنل ڊيزائين موجب پنهنجي ٽيڪنيڪل ڊيوٽي پوري ڪئي.“ ۽ وزير چوندو، ”اهو ڪو منهنجو ذاتي فيصلو ٿورو ئي هو، اها ته ڪابينا جي گڏيل پاليسي هئي، جنهن جو مقصد ترقي آڻڻ هو.“ هڪ پورو ڳوٺ تباهه ٿي ويو، زندگيون کسيون ويون، پر حيرت انگيز طور تي ڪو به قاتل موجود ناهي! ڏوهه جو احساس هوا ۾ ائين اڏامي ويو آهي، جيئن سڪل زمين تان مٽي. هر ڪنهن جا هٿ پنهنجي نظر ۾ بلڪل پاڪ ۽ صاف آهن.