منوڙي جون لهرون ۽ خليج جي باهه
ڪراچيءَ جي منوڙي واري ساحل تي بيٺي جڏهن اسين عربي سمنڊ جي افق کي ڏسون ٿا، ته اهي لهرون اسان جي خيالن کي پري هڪ اهڙي هنڌ وٺي وڃن ٿيون، جتي اڄ پوري دنيا جي تقدير جو فيصلو ٿي رهيو آهي. هرمز جو لنگهه، جيڪو عالمي توانائيءَ جي “شھہ رڳ” آهي، اڄ مارچ 2026ع جي هن هولناڪ جنگ ۾ هڪ “ڊيڊ زون” بڻجي چڪو آهي.
اسٽيفن ڪنزر جو ڪتاب اسان کي ياد ڏياري ٿو ته ايران جي خودمختاريءَ جي جنگ 1953ع ۾ تيل جي وسيلن تان شروع ٿي هئي، پر اڄ اها جنگ تيل جي رستن ۽ علائقائي طاقت جي توازن تائين پهچي وئي آهي. اڄوڪو بنيادي سوال اهو آهي ته: جيڪڏهن وڏيون طاقتون هن خطي مان نڪرن ٿيون، ته ڇا ڪراچي، قاسم ۽ گوادر جا بندرگاهه هن سڄي خطي لاءِ نئون “اسٽريٽجڪ مرڪز” بڻجي سگهن ٿا؟
تاريخي پڙاڏو: مصدق جو خواب ۽ اڄوڪي ايراني تجويز
1953ع ۾ محمد مصدق جو سڀ کان وڏو “ڏوهه” اهو هو ته هن ايران کي پرڏيهي اثر کان آزاد ڪري پنهنجي وسيلن تي مڪمل حق گهريو هو. ان وقت برطانيه ۽ آمريڪا کيس رڳو ان ڪري هٽايو ته جيئن ايراني تيل تي سندن اختيار برقرار رهي. اڄ، 73 سالن کانپوءِ، ايران پاران جيڪا تجويز سامهون آئي آهي، اها دراصل مصدق جي ان قديمي خواب جو هڪ جديد ۽ وسيع روپ آهي: “وچ اوڀر مان آمريڪي فوجي اڏن جو خاتمو ۽ علائقائي ملڪن جي گڏيل سلامتي.”
ايران پاران آمريڪي فوج جي جاءِ تي پاڪستاني فوج کي عربي ۽ خليجي ملڪن جي حفاظت لاءِ مقرر ڪرڻ جي تجويز، جيوپوليٽيڪل لحاظ کان هڪ وڏو انقلاب آهي. اها صورتحال ثابت ڪري ٿي ته 1953ع واري مداخلت جنهن “مصنوعي استحڪام” کي جنم ڏنو هو، اهو اڄ مڪمل طور تي ناڪاميءَ سان ختم ٿي چڪو آهي. عرب ملڪ، جيڪي تڪرار بدران امن چاهين ٿا، اهي شايد اڄ ان نئين سلامتيءَ واري نظام جي ڳولا ۾ آهن، جيڪو اولهه جي دائمي مداخلت کان پاڪ هجي.
سنڌ جا بندرگاهه: هرمز جو “محفوظ متبادل”
اڄوڪي جنگ جي ڪري هرمز جو لنگهه عملي طور تي بند آهي. ايران پاران خليج ۾ ڪنهن به ٻيڙيءَ کي نشانو بڻائڻ جي ڌمڪي ۽ جواب ۾ آمريڪا-اسرائيل پاران ايراني بحري اثاثن تي حملن دنيا کي “محفوظ پناهگاهن” جي ڳولا ۾ لڳائي ڇڏيو آهي. هتي ئي ڪراچي، بن قاسم ۽ گوادر جي اسٽريٽجڪ اهميت هڪ عالمي ضرورت بڻجي اڀري آهي:
ٽرانس شپمينٽ هب: عالمي شپنگ ڪمپنيون (جيئن Maersk ۽ MSC) هاڻي خليج جي خطرناڪ پاڻيءَ ۾ وڃڻ بدران سنڌ جي بندرگاهن کي ترجيح ڏئي رهيون آهن.
سي پيڪ (CPEC) جي بقا: ايران ذريعي هلندڙ بين الاقوامي لنگهه (INSTC) مفلوج ٿيڻ کانپوءِ، چين لاءِ گوادر بندرگاهه هاڻي سندس قومي بقا جو رستو بڻجي ويو آهي.
آپريشن محافظ البحر: پاڪستاني بحريه پاران سنڌ جي ساحل جي حفاظت لاءِ شروع ڪيل آپريشن اسان کي عالمي سامونڊي نگرانيءَ جو مرڪز بڻائي چڪو آهي.
ساحل جي اها سگهه اسان کي هڪ اهڙي تاريخي موڙ تي وٺي آئي آهي، جتي اسان کي اهو طئي ڪرڻو آهي ته اسين وڏين طاقتن جي پراڪسي بڻجون ٿا يا هڪ آزاد علائقائي قوت.
توهان اڃا تائين صرف 50 سيڪڙو مضمون پڙهيو آهي.
پريميئم سبسڪرائبرز لاءِ اڳتي شامل آهن:
آمريڪي نڪالي جو منظرنامو: خطي ۾ پاڪستاني فوج جو ڪردار ڪيئن مٽبو؟
چين جو “ملاڪا ڊليما” ۽ سنڌ: ڇو بيجنگ لاءِ سنڌ جو ساحل اڄ ائٽمي هٿيارن کان به وڌيڪ اهم آهي؟
خطرن جو تفصيلي تجزيو: انشورنس جي وڌندڙ قيمتن ۽ غلط فھميءَ وارن حملن جو معاشي اثر.
بندرگاهن جي اسٽريٽجڪ حيثيت: ڪراچي ۽ گوادر جي نئين عالمي حيثيت جو گهرو جائزو.
پريميئم سبسڪرائبرز لاءِ خاص اسٽريٽجڪ گهرائي.
